GNU/Linux distributivlari haqida

Hozirgi kunda linux operastion tizimi juda katta tezlikda rivojlanmoqda(IT sohasi kabi). Har yili qanchadan qancha distributivlar yaratilmoqda. Ularning versiyalari haqida umuman gapirmasa ham bo’ladi. Chunki bu operastion tizim ochiq kodlidir. Tizimga bo’lgan talab ham ortib bormoqda. Shularni hisobga olib, bu maqolada GNU/Linux operastion tizimining eng mashxur va keng tarqalgan distributivlari haqida yozmoqchiman.

Debian/GNU Linux


debianDebian
(www.debian.org) – 1993-yilda Yan Mardok (Ian Murdock) tomonidan boshlangan Debian GNU/ Linux loyihasi to’liq notijorat distributiv bo’lib, ehtimol erkin dasturiy ta’minot harakatining idealiga to’liq mos keladi. Butun dunyodan yuzlab ko’ngilli dasturchilar bu loyihaga o’z hissalarini qo’shadilar va sifatli distributivni yaratadilar. Qulay, ishonchli, mustahkam yadroli distributiv hisoblanadi. Amalda barcha paketlar debconf konfiguratoriga ega. Bu esa operastion tizimni sozlash jarayonini soddalashtiradi.

Debian distributivining tarkibiga faqat vaqt davomida sinalgan ishonchli paketlar kiradi. Siz bu operastion tizimni eng yangi eksperemental ishlanmasini topa olmaysiz. Shuning uchun debian boshqa distributivlardan ortda qolmoqda. Distributivning asosiy kataloglar daraxtida har doim uchta yo’nalish mavjud — «stable» (mustahkam, barqaror), «testing» (sinovdagi) va «unstable» (barqaror bo’lmagan, yoki «sid» deb ham nomlanadi). Paketning yangi versiyasi paydo bo’lishi bilan u dastlab sinab ko’rish uchun barqaror bo’lmagan tarmoqqa qo’shiladi. Bu bosqichdan muvaffaqiyatli o’tadigan bo’lsa, paket yanada sinchkov sinovlarni olib borish uchun sinov taqmog’iga qo’shiladi. Bu bosqich bir necha oy va hattoki yillar ham davom etishi mumkin, shundan so’nggina u barqaror (stable) deb qabul qilinadi.

Debian ning o’zgacha xususiyatlaridan biri shuki, unga grafik interfeysli muhit mavjud emas. Siz uni o’zingiz mustaqil o’rnatishingizga to’g’ri keladi. Gnome kabi grafik muhit siz uchun qo’l keladi. Agar siz bu jarayonni qanday kechishini bilmasangiz, u holda Ubuntu ni o’z kompyuteringizga o’rnatishni tavsiya etgan bo’lar edik. Chunki ushbu distributiv paketlarida grafik muhit mavjud.

Yaqin-yaqingacha Debian GNU/Linux eng qiyin o’rnatiladigan distributivlardan biri sifatida qaralar edi. Ammo, Debian Sarge versiyasidan boshlab qo’llanilayotgan besh yil davomida ishlab chiqilgan yangicha o’rnatish tizimi bu muammoni butunlay hal qildi. Bundan tashqari Debian tez-tez qayta o’rnatishni talab qilmaydi. Tizim o’rnatishi bilan, keyingi barcha yangilanishlarni apt-get utilitasi yordamida amalga oshirish mumkin.

Fedora CORE

Fedora-Core-300x300G’arbdagi ko’pgina foydalanuvchilar uchun Red Hat nomi Linuksning ramzi hisoblanadi, chunki bu kompaniya dunyodagi eng mashxur va dastlabki Linuks-kompaniyalardan biri bo’lib hisoblanadi. 1995-yilda Bob Young va Marc Eving tomonidan tashkil qilingan Red Hat Ins. kompaniyasiga Red Hat Enterprice Linux (RHEL) va Red Hat Advenced Server mahsulotlaridan va ko’rsatiladgan xizmatlar foyda keltiradi. Red Hat Linuks 9 Red Hat Linuks mahsulotlari yo’nalishidagi oxirgi mahsulot bo’lib, u 2003-yilning so’ngida Fedora Core bilan almashtirildi.

Bu distributivga Red Hat homiylik qiladi va hamjamiyat tomonidan qo’llab quvvatlanadi. Loyiha keyinchalik Red Hat va boshqa ishlab chiqaruvchilarning mahsulotlariga qo’shiladigan yangi texnologiyalarni sinab ko’rishga xizmat qiladi. Red Hat kompaniyasi Fedora foydalanuvchilarini texnik qo’llab quvvatlamaydi, bu bilan ochiq hamjamiyat shug’ullanadi. Fedora loyihasining maqsadi – erkin dasturiy ta’minotlardan bir butun operatstion tizim yaratish. Fedora ning yangi versiyalari jadval bo’yicha har 6-8 oyda chiqariladi.

Gentoo Linux

gentoo-225x300Ushbu distributiv nomi dunyodagi eng tez suzuvchi pingvin sharafiga qo’yilgan bo’lib, bu o’z nomidan ma’lumki GNU/Linux distributivlarining ichida eng tezkori hisoblanadi. Ushbu operastion tizim mutlaqo bepul va dasturlarining barchasi ochiq kodlardan tashkil topgan.O’rnatish jarayoni ham juda sodda va turli hil platformalar uchun mos keladi.

Gentoo Linux Stampede Linux va FreeBSD loyihalarida ishtirok etgan Daniel Robbins tomonidan yaratilgan. Gentoo distributivining dastlabki barqaror relizi 2002-yil martida e’lon qilingan. Gentoo Linux – dasturlarni dastlabki kodiga asoslangan distributiv. Tayyor asos tizimni o’rnatish uchun oldindan terilgan binar paketlar ishlatiladi. Gentoo distributivining asosiy g’oyasi barcha paketlarni foydalanuvchining kompyuterida dastlabki koddan kompilyastiya qilishdir. Buning kuchli tomoni shundaki barcha dasturlar kompyuterning arxitekturasiga yaxshi optimizastiya qilinadi.

Bundan tashqari o’rnatilgan dasturni yangilash oddiy bir buyruqni terishdan qiyin emas. Gentooning ko’p foydalanuvchilari markaziy repozitoriylardagi dasturiy paketlar har doim eng oxirgi versiyalarda bo’lishini, aniqrog’i, asosiy ishlab chiquvchilar tomonidan taqdim qilinganidan so’ng bir necha kun ichida(hatto soatlar ichida) paydo bo’lishini yoqtirishadi. Boshqa tomondan, Gentoo tizimini va u uchun grafik muhitning oxirgi versiyasi, multimediya va dasturlash uchun zaruriy dasturiy ta’minotlarni o’rnatish jarayoni zerikarli va hattoki zamonaviy prostessorlarda ham bir necha kunlab davom etadigan uzoq jarayondir.

Gentoo Linux asosida juda ko’p lab distributivlar yaratilgan bo’lib, ularning ichida xatto oddiygina USB fleshkalardan ham yuklanadiganlari mavjud.

Slackware


slackware-300x300Patrick Volkerding
tomonidan 1992-yilda yaratilgan Slackware Linux bugungi kungacha amal qilayotgan eng dastlabki distributiv bo’lib hisoblanadi. Uning o’ziga xos tomonlari — o’ta oddiylik va tizimni moslashda ishlatiladigan grafik interfeysli dasturlarning yo’qligi, oddiy matnli o’rnatish dasturi. Ko’pgina distributivlar ko’p ishlatiladigan utilitalar uchun qulay bo’lgan interfeyslar yaratishga jiddiy e’tibor berayotgan bo’lsada, Slackware Linux foydalanuvchini «qo’lidan ushlab» yurmaydi, haligacha, barcha moslamalar matnli fayllarni tahrirlash bilan amalga oshiriladi. Shundan kelib chiqqan holda, Slackware Linux distributivini Linuks tizimini biroz o’rganish uchun bir qancha vaqtini ajratishga tayyor foydalanuvchilarga tavsiya qilish mumkin.

Slackware Linux ancha barqaror va xavfsizligi ham yuqori, server sifatida ishlatish talablariga ham javob beradi. Tajribali Linuks administratorlari ushbu distributivda ko’pgina paketlar o’zgartirilmaganligi va keyinchalik yangi xatoliklarni paydo bo’lishiga sabab bo’luvchi ortiqcha qo’lbola o’zgartirishlarsiz qo’llanilishi sababli potensial muammolar kam bo’lishini ta’kidlashadi. Yangi versiyalari unchalik tez chiqarilmasada (o’rtacha yilda bir marta), yangi paketlarni rasmiy relizdan so’ng bemalol yozib olish mumkin. Slackware Linux — Linuks operastion tizimi tuzilishini chuqurroq o’rganish niyatida bo’lganlar uchun mos keladigan distributiv.

Mandriva Linux


mandriva-300x223Mandriva
(www.mandriva.ru) – fransuzlarning ajoyib distributivi hisoblanadi. Gael Duval tomonidan yaratilgan Mandriva Linux distributivi 1998-yilda birinchi marta taqdim qilinganidayoq o’zgacha bir mashhurlikka erishdi. Distributivni ishlab chiquvchilar Red Hat distributivini olib undagi andoza ish stolini KDE ish stoliga almashtirishdi va Linuksni o’rnatish qiyinligi haqidagi mifni yo’qqa chiqargan, ishlatish uchun juda oson, o’rnatish dasturini qo’shishdi. Mandriva Linux distributivi 2005-yilga qadar Mandrake Linux nomi bilan mashxur edi. 2005-yildan boshlab uning nomi Mandriva Linux deb o’zgartirildi. Mandrivadagi asbob-uskunalarni avto-aniqlash imkoniyati, disklarni bo’lish utilitalari bu boradagi eng yaxshi dasturlardan hisoblanadi.

Ko’pgina foydalanuvchilar boshqa distributiblarda topmagan qulayliklarni Mandrivada uchratishdi. Mandriva Linux shundan beri Linuks tizimidan ancha rivojlandi, yangi foydalanishni boshlaganlar va uy sharoitida ishlatuvchilar orasida mashxur distributivga aylandi. Mandrivani yaratish jarayoni to’liq ochiq bo’lib, yangi paketlar «cooker» deb nomlanuvchi katalogda har kuni paydo bo’ladi. Yana shuni aytish lozimki, Mandriva bugungi kunda o’zbek tilini qo’llab quvvatlayotgan yagona distributivdir.

Hozirgi kunga kelib Mandriva distributivi rivojlanish pallasida, ya’ni ular operatsion tizimning planshetlar uchun mo’ljallangan ko’rinishini ishlab chiqishmoqda. Bunday imkoniyatlar distributivning bepul emasligidan va uning sotuvidan kelib tushayotgan mablag’ evazigadir. Aniq qilib aytadigan bo’lsak, distributivning bepul ko’rinishi Free deb nomlansa, bepul bo’lmagan ko’rinishi PowerPack deyiladi.

PowerPack sotib olishga arziydimi? Bu bizga kerakmi yoki yo’qmi. Bu ko’rinishidagi dasturda quyidagi paketlar mavjud:

— MP3, MPEG4(DivX), DVD larni o’qish uchun mo’ljallangan kodeklar

— Windows – muhiti o’yinlarini o’ynash imkoniyatini beruvchi Cedega emulyatori

— nVidia va ATI video kartalar uchun drayverlar.

Ammo hozirgi kunda internet tarmog’idan nVidia va ATI videokartalar uchun drayverlarni mutlaqo bepul ko’chirib olishingiz mumkin. Grafik muhitga kelsak, Gnome muhiti sizga to’g’ri keladi. Undan tashqari linux operastion tizimida ishlashni hohlagan inson o’yin o’ynash uchun bu operastion tizimdan foydalanmasa kerak. Shunday ekan nima uchun PowerPack? Bizga FreePack ham bo’laveradi. Mandriva ning tezkor xotirasi 512 Mb dan kichik bo’lgan kompyuterlarda KDE grafik interfeysi ko’tarmaydi, “osilib qoladi”. Shuning uchun biz Gnome ni maslahat beramiz.

Ubuntu linux


ubuntuUbuntu
(www.ubuntu.com) – Yetarlicha qiziq distributiv. Ubuntu so’zini tarjima qilganda afrikada foydalaniladigan qaysidir tilda “o’zgalarga nisbatan insoniylik munosabati” ma’nosini beradi.

Ubuntu Linux Linuks hamjamiyatiga bundan oldingi birorta ham loyiha amalga oshira olmagan tezlik bilan kirib keldi. U bunga tajribali o’yinchilar kabi erishdi: dastlab boshqa asosiy distributivlarni kuzatib bordi, ularni xatoliklarini o’rganib va shu bilan birga ulardagi barcha yaxshi tomonlarni bir yerga to’plab ajoyib mahsulotni yaratdi.

Ushbu distributivga qiziqqanlar uchun olti oylik chiqarish stikli, zamonaviy paketlar, aniq qilib belgilangan mahsulotning umri(18 oy), yozib olish uchun tezkor oynalar, hattoki erkin tarqatiladigan, dunyoning xoxlagan nuqtasiga bepul etkazib beriladigan kompakt disklar muntazir.

Loyiha JARlik tadbirkor Mark Shuttleworth tomonidan moliyalashtiriladi. U Go Open Source kabi bir qancha ta’lim va EOKDT tashabbuslariga asos solgan.

Texnik tomondan Ubuntu Debian SID (barqaror bo’lmagan tarmoq)ga asoslangan. Ammo unda ancha zamonaviy paketlar taqdim qilinadi, xususan, GNOMEning oxirgi versiyasi. Bu distributiv ham ish stoli sifatida, ham server sifatida ishlatishga moslashtirilgan. Ubuntu ning Kubuntu, Eubuntu, Xubuntu, Gubuntu kabi turlari (nashrlari, editions) mavjud.

Doppix

doppixBirinchi o’zbekcha Linuks distributivi. Birinchi nashri Doppix 2008.0 EDU deb nomlanadi. Bu nashr Mandriva Linux 2007.1 Spring Free distributivi asosida yaratilgan bo’lib, yangi, erkin tarqatiladigan Linuks ochiq operastion tizim distributividir. Ta’lim muassasalarida (maktab, kollej va listeylarda) ishlatishga mo’ljallangan, do’stona interfeysga, hamda tanlash imkoniyati keng bo’lgan o’quv va kundalik dasturlariga ega. Doppix 2008.0 EDU distributividan uy kompyuterlari va ish stanstiyalarida ham foydalanish mumkin. O’quv dasturlaridan tashqari, distributiv to’laqonli ofis va multimedia dasturlar to’plamiga ham ega.

Doppix 2008.0 EDU MC Windows OTdan Linuks operastion tizim ga o’tishni xoxlaganlar uchun ajoyib yechimdir. Linuksda yangilar uchun, o’zini tushunarli va qulay muhitda his etish imkoniyatini beruvchi maksimallashtirilgan foydalanuvchi interfeysi mavjud. Foydalashda sodda bo’lgan o’rnatgich yordamida distributivni kompyuterga oson o’rnatish mumkin. Doppix 2008.0 EDU 3 ta tilda ishlay oladi — o’zbekcha (kirill/lotin), ruscha va inglizcha. Ishlab chiqarish jarayonida barcha eskirgan va stabil bo’lmagan paketlar yangilariga almashtirilgan. Bundan tashqari distributiv tarkibiga katta hajmdagi qo’llanmalar qo’shilib so’rov tizimi kengaytirilgan. Doppix 2008.0 EDU distributivi mahalliy talablardan kelib chiqqan holda ta’lim muassasalari uchun yaratilmoqda. Asosiy urg’u stabillik, soddalik va hammaning ushbu distributivdan foydalanishi va uni muammosiz olishiga qaratilgan.

Sayt rivoji uchun:
WMZ: Z836706717358 | WMR: R867554721177 | WebSum: 5417 | Yandex money: 410014095336909
Boshqalar ham bilsin(Share):
Ko'proq videolar uchun Youtube kanalimga obuna bo'ling

Quyidagi maqolalar ham sizga qiziq bo'lishi mumkin

Fikr bildirish

Sizning e-mail tarqatib yuborilmaydi. Kiritilishi shart bo'lgan ma'lumotlar *